Het oude Egypte.

Goden

               

Ik heb altijd al veel belangstelling gehad voor de geschiedenis van het oude Egypte, met zijn Godenwereld, Farao's, Piramides, Sfinksen, Tempels en zoveel meer. Toen ik deze week een verslag van een lezing over de dodencultuur in het oude Egypte in mijn mailbox vond dacht ik dat ik ook wel een pagina van mijn homepage aan dit onderwerp kon wijden.

Ik vernam dat er nu ook een forum is opgericht door David Vandroogenbroeck, speciaal voor mensen met belangstelling voor en vragen over Egypte.

Ik plaats hier dan ook graag een link naar dit

EGYPTEFORUM

Lezing dodencultuur - Goden en godinnen - De Mythe van Osiris -

 

Verslag van de lezing van Huub Pragt over “De dodencultuur van het Oude Egypte”.

 

dodencultuur



Op maandag 29 maart 2004 hield de Hilversumse Egyptoloog Huub Pragt een lezing over "De dodencultuur van het Oude Egypte". Ongeveer 250 mensen hoorden in de bomvolle aula van het crematorium in Goutum (Fr.) een uitstekende lezing, waarbij niet alleen heel veel dia's werden vertoond, maar ook een replica van een Egyptische lijkkist uit het Louvre, een mummie van een kat en enkele sjawabti's te zien waren.

Hij begon zijn voordracht met een beschrijving van het ontstaan van de eerste piramiden: daarbij liet hij ook dia's zien van mastaba's en de trappenpiramide van farao Djoser.

  Djoser                     Piramide van Djoser


Uitvoerig stond hij stil bij de Egyptische grafrituelen, waarbij men offers bracht aan de ziel van de dode. Die dode bezat zowel een ba-ziel als een ka-ziel: de laatste stelde de levenskracht van de mens voor, die hem in staat stelde om ook na de dood te blijven voortbestaan. D.m.v. het 'mondopeningsritueel' van de Sem-priester - die daarbij een luipaardvel droeg - werden alle zintuigen van de dode weer tot leven gewekt. Daardoor beschikte de ka-ziel over alle zintuigen voor het leven in het hiernamaals.

Deze ziel ka-ziel verbleef in het graf. In tegenstelling tot de ka-ziel had de overledene echter ook een ba-ziel. Deze kon ook uitstapjes maken in de omgeving en vertoonde zich vaak in de gedaante van een vogel. Groepjes van deze vogels verzamelden zich dan bij een meer of een riviertje om levenskrachten op te doen.

 

een ziel wordt gewogen



Nog afgezien van deze ka- en ba-ziel bezat de dode ook nog een 'ib'. Daarmee doelde Huub Pragt op het hart oftewel het geweten van de mens. Deze 'ib' kon zelfs tegen de mens getuigen, omdat hij als het geweten afwist van dingen die de overledene tijdens zijn leven verkeerd had gedaan.
Hoe dat in zijn werk ging, beschreef Huub Pragt bij de dia's die hij liet zien van het oordeel van de doden. Osiris zat daarbij op een troon en werd geassisteerd door zijn vrouw Isis en door de god Toth, de god van de schrijvers. Het hart van de overledene werd bij dit dodenoordeel afgewogen tegen een veer of rietpluim, die een symbool was van de godin Ma'at, de godin van de orde en de gerechtigheid. Als het hart van de overledene daarbij tégen de persoon in kwestie getuigde, werd hij of zij opgegeten door een monster - half krokodil, half leeuw - dat onder de weegschaal lag te loeren op een smakelijk hapje. Gelukkig sloeg de balans daarbij altijd naar de juiste kant door. Dit kwam o.a. doordat de goden de overledene hielpen om de juiste formules op te zeggen en zich correct te gedragen.


Thutankhamon


Opvallend was trouwens wel, dat Huub Pragt zich uitsprak tégen de veronderstelling, dat Tuth-Anch-Amon - een zoon van Echnaton - zou zijn vermoord. Er zijn weliswaar barsten in de schedel van Tuth-Anch-Amon aangetroffen, maar dit kwam volgens hem door de nogal hardhandige manier waarop de hersenen van de overledene door de Anubis-priester werden verwijderd. Dit gebeurde nl. via de neusgaten, waarbij met een hamertje het tussenschot in de neus werd verbrijzeld, zodat de hersenen er met een haakje uit konden worden gepulkt. Door die klap met de hamer ontstond er vaak een barst aan het achterhoofd van de overledenen. Ook bij andere mummies zijn dergelijke karakteristieke barsten aan de achterkant van de schedel aangetroffen. Dit staat in tegenstelling tot de theorie, die op Discovery werd verkondigd, waarbij men ervan uitgaat dat Tuth-Anch-Amon in eerste instantie een aanslag op zijn leven heeft overleefd. Daarbij zou hij zwaar gewond zijn geraakt aan zijn achterhoofd; daarna zou hij nog een half jaar hebben geleefd vòòrdat hij definitief de geest gaf. De breuk in zijn schedel zou na die aanslag weer enigszins zijn

dichtgegroeid. Huub Pragt gelooft dus niet in een moordaanslag.

 

Kistje waarin de ingewanden worden bewaard                        sarcofaag voor het kistje hiernaast


Wél vertelde hij, dat zijn echtgenote, die na de dood van Tuth-Anch-Amon nog een half jaar heeft geregeerd, heeft geprobeerd om haar dynastie voort te zetten: ze vroeg in een brief aan de koning van de Hethieten, waarmee de Egyptenaren na de slag bij Kadesh een verbond hadden gesloten, om zijn zoon naar Egypte te sturen voor een huwelijk met haar, zodat de dynastie van de ondergang kon worden gered. Er waren nl. geen direct familieleden van haar en haar man meer in leven. Deze zoon van de koning van de Hethieten werd echter bij de grens van Egypte vermoord. Daarna nam de hogepriester Eje de macht in Egypte van haar over. Eje wordt dan ook beschouwd als de kwade genius achter deze moord; hij had er waarschijnlijk het meeste belang bij om deze politieke moord te plegen.

 

groep met Howard Carter



Over de 'vloek van farao's' liet Huub Pragt zich kort maar krachtig uit: dit was volgens hem een fabeltje. Enkele jaren na de vondst van het graf van Tuth-Anch-Amon door Howard Carter overleden verschillende mensen, die bij de ontdekking van dit graf betrokken waren geweest, o.a. Carters's assistent Carmeron. Er is volgens hem nooit bewezen dat er enig verband bestond met de veronderstelde geheimzinnige uitwerking van de mummies op de wetenschappers die zich met het verkennen en openen van de graven bezig hielden.

 

Bastet



Het was een schitterende lezing: zeer rijk gedocumenteerd met tientallen dia's, voorwerpen uit het Oude Egypte en een paar röntgenfoto's van een gemummificeerde kat. In de periode, waarin de Grieken onder de Ptolemeeën baas waren in Egypte, ging men er steeds meer toe over om katten (en andere dieren) te mummificeren. Katten werden geassociëerd met de godin Bastet.



 Met dank aan Hendrik Klaassens voor dit verslag.

Plaatjes toegevoegd door Francine

 

Bezoek ook de website van Huub Pragt

 

 

Goden en godinnen .

 

 

Een aardigheidje: HIER kan je berekenen onder welk Egyptisch teken je geboren bent en de betekenis daarvan.

 

A - B - C - E - G - H -

 

De Egyptische godenwereld was erg uitgebreid. Ik probeer hier een overzicht te geven van de meest bekende goden en godinnen .

De clipart die ik gebruik ter illustratie is afkomstig van

http://www.neferchichi.com/clipart.html

 

 

Aker

 

aker

 

Aker of Akar, in het oude Egypte de verpersoonlijking van de aarde en god van de doden.

Hij wordt voorgesteld als een smalle strook land waarvan de beide uiteinden een

mensenhoofd of een leeuwenkop vormen; hij wordt ook afgebeeld als twee leeuwen met 

de rug naar elkaar gekeerd, waarvan de ene de kop naar het westen richt, waar de zon

ondergaat, en de andere naar het oosten kijkt, waar de zon uit de duisternis opkomt.

Deze voorstelling duidt aan dat Aker de in- en uitgang van de onderwereld bewaakt.

 

 

Amaoenet

 

kroon beneden egypte

 

Ze was de vrouw van de god Amon. Samen vormden ze een godenpaar. Amaoenet, dat 'de verborgene' betekent,  werd voor het eerst genoemd in de zogenaamde piramideteksten. Later, in het Nieuwe Rijk, werd ze samen met haar partner Amon, in de tempels van Karnak vereerd. In Hermopolis werd ze ook gezien als schepper van de aarde samen met Amon. Ze was een van de eerste oergodinnen. Ze is een verpersoonlijking van de Noordenwind, die het leven verwekt. Ze wordt afgebeeld als een slang of als slangehoofd met de kroon van Beneden-Egypte.

 

 

Ammoet

 

ammoet

 

Zij was een godin van de onderwereld en werd afgebeeld met het hoofd van een krokodil, het bovenlichaam van een leeuw en het onderlichaam van een nijlpaard.

Ze stond bekend als ‘verslinder van de doden’ en kwam voor in het verhaal over het laatste oordeel van de doden.

Het hart van de overledene werd in een weegschaal gelegd met aan de andere kant de veer van Maät. Als het hart zwaarder was dan de veer kwam Ammoet in actie en verslond het hart, daarmee was de kans voor een verder leven in het hiernamaals verkeken

 

 

 

Amon, Amon-Re

 

amon

 

Amon, de Egyptische koning der goden, werd aanvankelijk in de stad Thebe in

Boven-Egypte als vruchtbaarheidsgod vereerd. Hij groeide uit tot de beschermgod van

de machtigste farao’s. Amon werd vaak afgebeeld met een hoofdtooi met twee veren,

of met een ramskop. Ten tijde van de 18e dynastie in het tweede millennium v. Chr. was

Amon oppergod van heel Egypte. Als Amon-ra was hij gelijkgesteld aan de zonnegod,

al bleef men Ra ook afzonderlijk vereren.

   De farao’s Thoetmosis III en Amenhotep III duidden zichzelf aan als, zonen van

Amon, en beweerden dat de god hun overwinningen had geschonken. Tijdens de regering

van Amenhoteps zoon Achnaton werd de verering van Amon verboden en Aton tot enige

god uitgeroepen. Achnatons opvolger herstelde in 1361 v. Chr. Amon weer in ere en

noemde zichzelf Toetanchamon: levend evenbeeld van Amon. De Amon-verering breidde

zich ook naar Ethiopië en Libië. Amons vrouw was Mut. Haar zoon heette Khons.

                            

Amon, uitgebeeld als ram

 

 

Anubis

 

Anubis

 

Anubis gold oorspronkelijk als de vierde zoon van de Egyptische zonnegod Ra

Later ging men hem beschouwen als een kind van de vegetatiegod Osiris en Nephthys, de zuster van Isis.

Na Anubis’ geboorte verborg Nephthys hem in de moerassen bij de Nijl om hem te beschermen tegen haar man Seth. Daar werd hij gevonden door de moedergodin Isis, die hem grootbracht.

Toen Osiris zijn leer buiten Egypte ging verbreiden, vergezelde Anubis hem op zijn

reizen. Later, nadat Osiris door Seth was gedood, verzorgde Anubis zijn uitvaart,

bedekte zijn stoffelijk overschot met windsels en maakte hem tot de eerste mummie.

Daarom beschouwde men Anubis als de uitvinder van de grafriten en noemde hem wel, heer van de mummiewindsels. Anubis was ook betrokken bij het oordelen over de doden:hij leidde de rechtvaardigen voor Osiris’ troon. Anubis werd afgebeeld als een jakhals of een mens met een jakhalzenkop.

 

Anoekis (ook Anukis - Anuketh)

 

Anukis en Ramses II

 

De naam van de godin Anoekis, godin van de jaarlijkse Nijloverstromingen , die in het Egyptisch “anq.t” luidt, is afgeleid van het Egyptische werkwoord “anq” wat betekent “naar buiten brengen”. Haar naam betekent dus letterlijk “Diegene die (de overstroming) naar buiten brengt.”
Anoekis verschijnt als een vrouw met een grote kroon uit samengebonden riet. Deze godin heeft de gazelle als heilig dier. Zij wordt vereerd te Sehel, Elefantine, Aswan en Komir. Als godin van het zuidelijke grensgebied zal zij evenals Chnoem later bij de verovering van Nubië in de Nubische tempels worden vereerd.

 

Apedemak

 

Nubische god van oorlog en overwinning. Hij wordt afgebeeld met een leeuwenkop, soms staande op olifanten, soms met olifanten en leeuwen aan leidsels. Was in de Nubische mythologie getrouwd met Isis.

 

Apis

 

apis

 

De Apis-stier werd vanaf de vroegste tijd in Memphis vereerd als vruchtbaarheids- en koningsgod. Op grond van de bles op het voorhoofd en andere kentekens werd uit de veekudden de goddelijke stier gekozen. Na hun dood werden de heilige stieren gemummificeerd en vanaf het Nieuwe Rijk in het Serapeum van Sakkara bijgezet. De dode stier werd vereenzelvigd met Osiris, en Osiris-Apis of Osorapis genoemd.

In de Ptolemaeëntijd ontstond uit de verbinding van Osiris en Apis een nieuwe Egyptische-Hellenistische god met de naam Serapis.

De Apis-stier wordt afgebeeld met een zonneschijf tussen de horens, en met daarvoor een zich oprichtende cobra.

 

Apophis (Apep)

 

Apophis

 

Een god uit de onderwereld, die de duisternis, het kwaad en de chaos belichaamde. Hij heeft de verschijningsvorm van een reuzachtige slang.

 Hij valt de boot van Ra aan als die 's nachts door de onderwereld vaart, Hij wordt teruggedreven, maar nooit gedood. Seth beschermt de boot en bedwingt Apophis met kracht en magie.

Volgens de mythe valt Apophis elke ochtend en avond de zon aan waardoor de lucht rood kleurt. Telkens probeert hij de vaart van de zon te verminderen maar telkens wordt hij overwonnen door Seth met zijn magische krachten.

Hoewel Seth een vijand van Apophis is, werden ze later met elkaar vereenzelvigd als symbolen van de krachten die de orde van de goden tegenwerken. 

 

 

 

Atoem (Atum)

 

De scheppende god van Heliopolis die in de oerwateren van Num 'uit zichzelf ontstond'. Hij schiep Shu (de god van de lucht) en Tefnut (de godin van het vocht), die de ouders werden van Geb (aardgod) en Nut (hemelgod), wier kinderen Osiris, Isis, Seth en Nephthys waren. Bij elkaar vormden ze de familie van negen goden (of Enneade) van Heliopolis). Atum wordt gewoonlijk in mensengedaante, met een dubbele kroon op zijn hoofd, afgebeeld.

In het Dodenboek zei Atoem dat hij op een dag zijn schepping weer zou vernietigen en zich in een oerslang veranderen. Latere dynastieën verbonden de god ook met de oorsprong van de monarchie en integreerden hem in de zonnecyclus. Hier stelde hij de god voor die elke avond oud geworden is en moe ondergaat, om de volgende dag opnieuw op te staan.

 

 

  Aton

 

 Deze god vertegenwoordigd de zonneschijf en benadrukt de heilzame aspecten van de zon. Hij werd afgebeeld als een schijf met stralen die zich als armen uitstrekken en eindigen in handen, waarvan sommige aan de koning de ankh - het symbool van het leven - aanbieden. Van Aton als god werd voor het eerst melding gemaakt rond 1500 V.C. tijdens de heerschappij van Thuthmose I en hij won tijdens de 18de dynastie langzaam aan aanzien.

Hij was de meest abstracte vorm van een god. Hij werd gezien als het daglicht dat mens en dier in leven liet.

 

 

Ba

 

Hij is de belichaming van de onvergankelijke  macht van de ziel. Hij was alleen voor de koningen beschikbaar, maar dat veranderde na het  Oude Rijk. Op afbeeldingen in het Nieuwe Rijk wordt bij vaak als een Ba-vogel zittend in een boom, dicht bij graven geplant, afgebeeld. Hij stond voor de psychische krachten, die lichaam, ziel en geest beheersen, en het voor de mens mogelijk maakten in een andere gedaante te verschijnen. Ook wordt hij afgebeeld als een Afrikaanse ooievaar.

 

 

   

Bastet

Als dochter van de zonnegod belichaamde ze de heilzame aspecten van de zonnekracht, in tegenstelling tot de verwoestende aspecten die aan Sekh werden toegeschreven. Bastet werd in de vroege periode weergegeven met de kenmerken van een leeuw, maar na het Middenrijk zag ze er uit als een vrouw met een kattenhoofd en kreeg ze een vriendelijker en meer beschermend karakter. Omdat ze moedergodin was, had ze vaak jonge katjes om zich heen. Ze is ook vaak afgebeeld met een sistrum, een rinkel- of ratelinstrument van de oude Egyptenaren, met een U-vormig frame en een handvat, wat een verband met Isis en Hathor doet vermoeden. 

 Volgens het dodenboek in Heliopolis zouden katten de Apophis-slang hebben gedood.De kat werd steeds populairder en kwam steeds meer in de huiselijke kringen terecht. Na hun dood werden ze gebalsemd en verafgood. De katers waren de incarnatie van de zonnegod, en de poezen werden gezien als het zonneoog. Daarom dragen veel kattenfiguren een scarabee op hun kop of borst, als symbool van de opgaande zon.

 

 

Bes.

 

 

Dit was een god uit het Oude Rijk en was een dwergachtige gestalte met baard, hij droeg meestal een leeuwen- of pantervel. Samen met Hathor waakte hij over seksualiteit en geboorte en zette magische krachten in tegen ziekte en gevaren. Hij was ook de god van de vreugde en dans.

 

 

Chepri

De zonnegoed als schepper in de gedaante van een scarabee. Dit was de naam die de zonnegod kreeg als hij aan het begin van de dag aan de horizon verscheen.

Chnoem

 


Deze god, afgebeeld als ram of als mens met een ramskop, was nauw verbonden met het ontstaan van  alle levende wezens. Op een pottenbakkersschijf maakte hij hun lichamen en ka-zielen, die hij vervolgens naar de schoot van de moeder zond. Hij werd samen met de godin Heket (met de kikkerkop) beschouwd als de helper bij de geboorte.

Chonsoe

 

 


Deze zoon van Amon en Moet werd afgebeeld als mummie met zijlok en maansymbool op het hoofd. Hij werd ook wel de wandelaar of reiziger genoemd omdat hij ’s nachts de hemel doorliep. Als zijnde de zon van de nacht, werd hij ook met een valkenkop afgebeeld. Hij werd vereerd als orakelgod en als beschermer tegen ziekten.

 

Edjo (Udjat)

 

 

De cobragodin uit de delta, met Buto als vereringscentrum. Edjo werd weergegeven als een slang of als een vrouw met de rode kroon van Neder-Egypte. Ze werd afgebeeld als de uraeus-cobra die de farao op zijn voorhoofd droeg en wier dreigende houding de koning tegen zijn vijanden moest beschermen.

 

 

Geb

 

 

De aardgod die in de scheppingsmythe van Heliopolis voorkomt, de broer en echtgenoot van Nut , de hemelgodin,  en de zoon van Shu, de god van de lucht,  en Tefnut , de godin van het vocht.

Zijn kinderen waren Osiris, Isis, Seth en Nephthys.

Geb moest vonnissen tussen Horus en Seth en wees Horus aan als wettige opvolger van Osiris, heerser over de levenden, waaraan de farao's hun recht op de troon ontleenden.

Geb, als de god van de aarde, is een vegetatie- en vruchtbaarheidsgod die water en planten voortbrengt. Voor de doden was Geb een kwade god, die hen na hun begrafenis in zijn lichaam opsloot. In één oude mythe zijn Geb en Nut de ouders van de zon en daarmee de voorouders van alle goden.  Geb werd meestal liggend op zijn zij afgebeeld, terwijl zijn vrouw zich op handen en voeten over hem heen buigt. Hij kon ook de gedaante van een gans hebben, die het kosmische ei legde waaruit de zon werd geboren

 

 

 

Hapi (Hapy)

 

  

 

De god van de overstroming van de Nijl en een van de vier zonen van Horus. Hapi werd weergegeven als een man met hangende borsten, om zijn vruchtbaarheid te benadrukken, en met papyrus- of lotusplanten op zijn hoofd. Zijn lichaam is vaak groen en blauw. Hij leefde in de rotsholen van de eerste cataract en een van de belangrijkste vereringscentra was bij Aswan. In sommige tempels staan vele beeldjes van Hapi die offergaven draagt, opnieuw een aanwijzing voor zijn rol als vruchtbaarheidsgod

 

 

Harpokrates

 

 

Horus als kind, afgebeeld met de haarlok van de jeugd en een vinger in zijn mond. Hij werd ook weergegeven als onderwerper van slangen, schorpioenen en krokodillen. In de Griekse en Romeinse tijd werden afbeeldingen van Harpokrates in huizen neergezet om het gezin tegen dieren te beschermen en boze geesten op afstand te houden. In de Osiris-Isis-Seth-mythe werd hij belaagd door slangen die Seth had gestuurd, maar wist hij van hun beet te genezen.