Vrije school 'de Berkel' - Zutphen.
website

 

 

Op donderdag, 28 mei 2009, mocht ik een bezoek brengen aan de vrije school ‘de Berkel’ in Zutphen, een antroposofische school met zowel onder- als bovenbouw en met rond de 700 leerlingen.

Al sinds lang wilde ik eens de sfeer proeven van een ‘Steinerschool’ om te kunnen vaststellen waarin deze verschilt van de openbare scholen.

Natuurlijk is een bezoekje van een paar uur zeker niet voldoende om zo’n school volledig te doorgronden, maar toch meen ik een aantal belangrijke zaken te hebben opgemerkt. Ik probeer hierna enkele indrukken neer te pennen.

Een van de eerste zaken die me opvalt is, dat de leerlingen die ik er aantref, geen opstandig of baldadig gedrag vertonen door rond te rennen, te schreeuwen of elkaar weg te duwen. Ook gaan ze netjes opzij wanneer we langskomen. Niet dat er niet gepraat wordt, maar niet op de luidruchtige manier die je zou verwachten wanneer een groot aantal leerlingen samen in dezelfde ruimte vertoeven.

 

              

.

Dan krijg ik een rondleiding doorheen het gebouw – waar gezorgd is voor zachte overgangen en zo weinig mogelijk hoeken - langs verschillende ruimtes die bedoeld zijn voor creatieve bezigheden. Dit zijn, onder meer: een muziek- en theaterruimte – zeer groot, afgerond en vol licht, een lokaal voor houtbewerking, waar een aantal leerlingen met elkaar aan het overleggen zijn wat ze zullen gaan maken: een krukje of een kastje of een bankje – ze mogen het helemaal zelf uitkiezen en maken zelf ook eerst de schetsen en de bouwtekening. In een echte smidse zijn zowel jongens als meisjes, rond het laaiend smidsvuur, bezig met smeedwerk.

 

In het tekenlokaal nemen de leerlingen net afscheid van de leraar. Tot mijn verbazing zie ik hen, een na een, de leraar de hand schudden. We blijven even praten met de leraar die enkele pas geschilderde werkjes laat zien. Hieruit wordt me duidelijk dat de fantasiewereld van de kinderen hier niet wordt beknot. De kunstwerkjes doen me denken aan een sprookjeswereld. Ik herinner me uit mijn eigen kindertijd dat wij, in ons tekenschriftje, een huis en een boom precies moesten natekenen zoals de juf die op het bord had getekend, zonder eigen fantasietjes. De leraar vertelt dat er hier heus ook wel wordt nagetekend – zo precies mogelijk zelfs – maar dat heeft een bedoeling. Zo leren de kinderen om heel precies waar te nemen en ook even precies te reproduceren wat zij hebben waargenomen. Nuttig om de wereld om hen heen met bewuste aandacht ipv met onverschilligheid te bekijken.

 

 

               

 

 

                 

 

                

 

In gangen zie ik boetseerwerk uitgestald en aan de muren hangen foto’s die de creativiteit van het lerarenkorps laten zien. Zij kiezen bijvoorbeeld een schilderij uit – bv De Nachtwacht, van Rembrand van Rijn – en maken voor zichzelf de kostuums, waardoor zij precies lijken op de personages op het schilderij. Dan vormen ze een tableau vivant, waarvan een foto wordt gemaakt. En zo ontstaat dan een portret dat zo dicht mogelijk de beeltenis op het schilderij benadert. Leuk om te zien.

 

Dan wordt me vertelt dat de kinderen ook buiten werken, met de handen in de aarde, in een tuin en een boerderijomgeving.

 

Ook koorzang en Euritmie staan op het programma. Al met al dus een zeer creatieve wereld.

                

 

Levensbeschouwelijk is de school geënt op de antroposofische ideeën van Rudolf Steiner; maar dit betekent niet dat aan de leerlingen een bepaalde religie/visie wordt opgedrongen. Er wordt een zo breed mogelijk scala aan levensbeschouwelijke visies aangeboden waar de leerlingen – in hun verdere leven – mogelijk mee verder kunnen.

Zo is het mogelijk dat er het ene jaar – voor de paasviering – een rabbi wordt uitgenodigd en een andere keer een zenboeddhist.  Om maar een voorbeeld te noemen.

 

Natuurlijk zijn er ook de normale, theoretische vakken. Die worden zoveel mogelijk in de ochtend gegeven. De middagen zijn voorbehouden aan de creativiteit.

Bij de theoretische lessen is er ook weer een verschil met hoe dit in openbare scholen gebeurt. Hier wordt niet elk uur van lokaal en vak gewisseld, maar worden de eerste lesuren, tot 10u45, telkens drie weken lang besteed aan één bepaald vak. Zo wordt er bv drie weken na elkaar natuurkunde gegeven aan een bepaalde groep. Dat biedt natuurlijk enorme mogelijkheden om iets heel grondig te bestuderen en uit te werken en een diepgaand contact op te bouwen tussen leerkracht en leerlingen.

 

  

 

    

 

Ik citeer hieronder uit de schoolgids (online te vinden op de website van de school).

 

Pedagogische visie

De pedagogische visie van de vrije school is gestoeld op het idee dat een mens zich ontwikkelt in leeftijdsfasen. In iedere leeftijdsfase ligt er een accent op een bepaald deel van de menselijke ontwikkeling. Daarbij wordt uitgegaan van het mensbeeld zoals dat door Rudolf Steiner is ontwikkeld.

Ontwikkelingen staan echter niet stil. Daarom is ons uitgangspunt dat de impliciete vragen die de leerlingen stellen voor ons de leidraad zijn voor de ontwikkeling van het leerplan.

De totale leerling wordt aangesproken. Juist het aanspreken van hoofd, hart en handen kan leiden tot een optimale ontplooiing van de leerling. Daarom worden naast kennisgerichte vakken veel praktische en kunstzinnige vakken gegeven. Bij geen van hen is het verwerven van kennis een hoofddoel. Het is een middel om tot ontwikkeling te komen.

De sociale ontwikkeling van de leerling speelt eveneens een belangrijke rol. Verantwoordelijkheidsgevoel, inlevingsvermogen, tolerantie, respect, wilskracht, creativiteit, zelfwerkzaamheid en collegialiteit zijn allemaal kwaliteiten die naast intellectuele vermogens en kennis bepalend zijn voor de levensloop van de leerlingen.

Vanuit dit oogpunt biedt de school zolang mogelijk een zo breed mogelijk onderwijsaanbod.

Aangezien de leerlingen in klassen zitten die niet zijn geordend naar hun  intellectuele vermogens, leren ze elkaar te waarderen op hun diverse - en van elkaar verschillende - kwaliteiten.

Rudolf Steiner ging er vanuit dat elke leerling een unieke geestelijke identiteit bezit.

Onderwijs moet er dan ook op gericht zijn dat de leerling zichzelf kan leren vinden. De aangeboden lesstof moet dan ook zowel inhoudelijk als naar de vorm ontwikkelingsstof zijn. Daarom dient men op een vrije school een groot scala aan pedagogische en didactische vaardigheden te gebruiken.

 

Inrichting van het onderwijs

Een deel van de meer theoretisch gerichte vakken wordt in periodevorm gegeven. Dit betekent dat de leerlingen in periodes van doorgaans drie weken de eerste twee uren van iedere schooldag met een onderwerp (vak) intensief bezig zijn.  

 

Periodeonderwijs

Gedurende de twaalf leerjaren blijven de leerlingen zoveel mogelijk bij leeftijdgenoten in hun eigen klas. Uiteenlopende talenten worden zo ervaren, waardoor de leerlingen met verschillende mogelijkheden en eigenschappen leren omgaan. Na enkele jaren voortgezet onderwijs lopen de niveaus van de leerlingen met name voor het vak wiskunde zover uiteen dat vanaf klas negen in niveaugroepen wordt gewerkt. Voor de moderne vreemde talen wordt dit vanaf klas tien gerealiseerd.   

 

Aan het eind van de rondleiding, toen mijn bereidwillige gids en ik nog wat zitten na te praten, vertelt hij me dat de school – gezien door de bril van het ministerie van onderwijs – te boek staat als een ‘slechte school’. Dit, omdat er zoveel tijd besteed wordt aan creativiteit dat de leerlingen er soms een jaartje langer over doen om de examens te halen.

Zelf kan ik me niet scharen achter deze visie van het ministerie. Ik vraag me af wat er belangrijker is voor de toekomst van de mensheid: een massa grijze muizen die allen in afgemeten hokjes van de kudde passen, of een groep creatieve, elkaar respecterende jonge mensen die kleur en geur aan de wereld kunnen geven, met zowel geest, hart en handen. Wanneer ik zelf nog kinderen had in de schoolleeftijd dan was mijn keuze snel gemaakt.

 

Tot slot nog enkele plaatjes van de onderbouw.

 

 

 

 

 

  Gastenboek van Spirituele Vrienden.

  
**********

Stem Spirituele Vrienden in de
Top 100 NL



**********
Tellers

 

 LetsStat website statistieken